Beata Master w swojej ksi膮偶ce „Edukacja spersonalizowana” nazywa pytania „agentami optymalnej zmiany dla konkretnej osoby, kt贸ra samodzielnie poszukuje odpowiedzi”. Podoba mi si臋 my艣lenie o pytaniach jak o „agentach” zatrudnionych przez Odpowiedzi.

Poszukiwanie odpowiedzi stanowi fundament pod rozw贸j cz艂owieka, ludzko艣ci. Rozw贸j ekonomiczny, spo艂eczny, duchowy, osobisty. Nasze 偶ycie wype艂nione jest pytaniami. Cz臋sto tymi od czapy ale tak偶e (mam wra偶enie, 偶e coraz cz臋艣ciej) tymi, kt贸re pozwalaj膮 zmieni膰 czy poszerzy膰 perspektyw臋. Pytaniami o nas samych, o to, co dla nas wa偶ne. Pytaniami, kt贸re zadajemy sami sobie i tymi, kt贸re zadaj膮 nam ludzie. Pytaniami, kt贸re zatrzymuj膮 w po艂owie kroku, uchylaj膮 zamkni臋te drzwi, pokazuj膮 niewidzian膮 (lub niewidzialn膮) rzeczywisto艣膰.

Z pewno艣ci膮 us艂yszeli艣cie pytanie (a mo偶e i nie jedno), kt贸re znaczy艂o dla was du偶o wi臋cej ni偶 godziny wyja艣nie艅 i t艂umacze艅. Mo偶e zada艂 je kto艣 bliski, a mo偶e kto艣 zupe艂nie przypadkowy. Mo偶e by艂o skierowane do was, a mo偶e do kogo艣 zupe艂nie innego, a jednak to wy zacz臋li艣cie szuka膰 na nie odpowiedzi. By膰 mo偶e pami臋tacie swoje w艂asne pytanie, kt贸re sprawi艂o, 偶e oczy waszego rozm贸wcy otworzy艂y si臋 szerzej, zab艂yszcza艂y, zaszkli艂y si臋.

Pytania maj膮 moc (w ko艅cu to s艂owa), szczeg贸lnie wtedy, gdy uruchamiaj膮 wewn臋trzny proces cz艂owieka. Gdy zadajemy je nie po to, by us艂yszawszy odpowied藕 wym膮drza膰 si臋 ale po to, by stworzy膰 przestrze艅 dla drugiego. Pom贸c mu zbli偶y膰 si臋 do siebie samego.聽聽

Chcia艂abym otwiera膰 usta tylko wtedy, gdy mam jasno艣膰, no dobra… przypuszczenie… 偶e moje pytanie przyczyni si臋 do wzrostu drugiego. Otwieram je jednak znacznie cz臋艣ciej i czasem zadaj臋 pytania od czapy czyli pytania:

  • retoryczne, na kt贸re przecie偶 znam odpowied藕 (Czy odrobi艂a艣 lekcje?) i kt贸rych celem jest ch臋膰 konfrontacji (Wyrzuci艂e艣 艣mieci?)聽
  • zamkni臋te, kt贸re niczego nowego nie wnosz膮 poza fochem, 艣wi臋tym oburzeniem czy r贸wnie 艣wi臋tym wkurzeniem (Po otwarciu lod贸wki w kt贸rej nie ma mleka pytam: Kupi艂e艣 mleko?)
  • nie b臋d膮ce pytaniami pomimo w艂a艣ciwej intonacji g艂osu (Ile razy mam ci to powt贸rzy膰, 偶eby艣 wreszcie zrozumia艂?)
  • bez wyboru (Chcesz pogada膰? Bo mi zale偶y, 偶eby艣my o tym pogadali.)

Poniewa偶 jednak nauczy艂am si臋 by膰 mniej krytyczna wobec tego, co wychodzi z mojej paszczy, to nauczy艂am si臋 te偶 zadawa膰 pytania, kt贸re uruchamiaj膮 proces my艣lowy i tym samym pozwalaj膮 drugiemu doj艣膰 tam, gdzie nie wiedzia艂, 偶e mo偶e dotrze膰.

Uwielbiam takie pytania zadawa膰 dzieciom, osobistym i tym szkolnym, i patrze膰 jak si臋 zatrzymuj膮 i zaczynaj膮 szuka膰 odpowiedzi. Na pocz膮tku, gdy jeszcze dobrze si臋 nie znamy, odpowiadaj膮 tak, jak my艣l膮, 偶e powinni, bo przecie偶 to lekcja historii, rozmowa z nauczycielem, doros艂ym. Nieco p贸藕niej odpowiadaj膮c zostawiaj膮 znak pytania na ko艅cu, a偶 wreszcie padaj膮 odpowiedzi, kt贸re s膮 osobist膮 opowie艣ci膮 o聽 uczuciach dziecka, o tym, o co chce si臋 zatroszczy膰, co dla niego wa偶ne, co ma sens. Padaj膮 odpowiedzi m贸wi膮ce o: jego wyborach, do艣wiadczeniach, o odniesionych sukcesach i podniesionych pora偶kach.

Uwielbiam takie pytania:

  • Gdyby艣 mia艂a mnie tego nauczy膰, to jakby艣 to zrobi艂a?
  • Gdyby艣 mog艂a wszystko, to jak chcia艂aby艣 rozwi膮za膰 ten problem?
  • Jak cz臋艣膰 ciebie tego chce? (A jaka cz臋艣膰 ciebie tego nie chce?)
  • Co si臋 zmieni, gdy ju偶 dostaniesz to, co chcesz?
  • Co chcia艂aby艣 偶eby si臋 wydarzy艂o?

Dzi艣 zadaj臋 je g艂贸wnie starszej c贸rce, kt贸ra maj膮c na艣cie lat, chce wi臋cej rozumie膰. A kiedy je zadaj臋, to odpowied藕 jest dla mnie r贸wnie wa偶na, jak cisza. Nauczy艂am si臋 bowiem, 偶e cisza to informacja o ty, 偶e Zo my艣li. Mo偶e my艣le膰 jak tu wykr臋ci膰 si臋 od odpowiedzi 馃槈 ale te偶 mo偶e my艣le膰 o tym, co jest dla niej wa偶ne. O s艂owach, kt贸rymi chcia艂abym opowiedzie膰 o tym, co si臋 dzieje. O uczuciach, kt贸rych nie umie nazwa膰, bo przychodz膮 tak nagle i takie s膮 r贸偶norodne. O tym, czego nie dostaje mimo, 偶e prosi, i co do niej nieproszone przychodzi. Cisza to informacja, 偶e zacz膮艂 si臋 proces.